Święconka Wielkanocna – historia i tradycje

Skąd się wziął koszyczek wielkanocny

Koszyczek wielkanocny to tradycja, która jest znana w Polsce od pokoleń. Niektórzy badacze uważają, że pewne jej elementy mogły istnieć w pogańskich obrzędach już w VII wieku n. e. Wówczas był to obrzęd powitania wiosny i pojawienia się pierwszych pokarmów. Święto może być jednak jeszcze dawniejsze. Pewne pokarmy i ozdoby znajdziemy w tradycjach wiosennego święta perskiego Nowruz, które było obchodzone jeszcze przed pojawieniem się islamu, co najmniej od dynastii Sasanidów.

Część pogańskich praktyk Słowian zmieszała się ze zwyczajami i symboliką chrześcijańską. Praktykowanie święconki wielkanocnej w podobnej formie jak dziś datuje się od XII wieku na zachodzie i od XIII-XIV wieku w Polsce. Ostatecznie ryt został utwierdzony po soborze Trydenckim w XVII wieku.

Zwyczaj święcenia pokarmów zachował się też w części Austrii i południowych Niemczech i w Słowenii oraz w krajach, w których istnieją liczne środowiska polonijne.

Pokarmy wielkanocne dawniej i dziś

W ciągu wieków niewiele się zmieniło. Najważniejsze pokarmy pozostają takie same. Przede wszystkim są to pisanki, czyli ozdobne jajka, które kładziemy w widocznym miejscu koszyka. Zanim jednak powiemy dokładnie co powinno być w koszyczku wielkanocnym zobaczmy jakie nastąpiły zmiany:

  • Święcenie w domu – dawniej szczególnie szlachcice zapraszali księdza do święcenia pokarmów w domu. Wierzono bowiem, że poświęcone powinno być wszystko co będzie jedzone podczas świąt. W końcu biskupi wprowadzili zakaz tej praktyki, bo objeżdżanie dworów zajmowało proboszczom za dużo czasu.
  • Wielkie koszyki z jedzeniem – lud i później również szlachta przynosili do kościoła w całości pokarmy, które trafiały na świąteczny stół. Dlatego zamiast małych koszyczków niesiono wielkie kosze z całą kiełbasą, ciastem, jajkami itp. Dziś wystarczy włożyć symboliczne kawałki tych pokarmów.
  • Baranek z masła – od XVI wieku na świątecznym stole stawia się baranka, który ma przypominać o zmartwychwstałym Chrystusie. Dawniej baranek był wyrabiany z masła w specjalnych formach, dziś najczęściej z cukru lub czekolady.

Co wkładamy do koszyczka wielkanocnego

Jakie pokarmy kładziemy do koszyka

Co wkładamy do koszyczka wielkanocnego dziś? Tradycyjnie powinny być to potrawy, których symbolika jest związana ze świętami. O tym jaka jest symbolika pokarmów święconych powiemy dalej. Tu tylko zaznaczmy, że każdy element ma swoje znaczenie. Dziś coraz mniej osób zwraca uwagę na to co się wkłada do koszyka wielkanocnego. Jednak warto wiedzieć co mówi na ten temat tradycja.

W święconce wielkanocnej nie może zabraknąć następujących elementów:

  • Pisanek (malowanych lub ozdabianych w inny sposób jajek)
  • Chleba
  • Babki (drożdżowego ciasta wielkanocnego)
  • Soli
  • Chrzanu
  • Wędliny (najczęściej jest to biała kiełbasa lub szynka albo jedno i drugie)
  • Baranka z cukru, pieczonego z ciasta lub z masła (może być też z plastiku lub z porcelany).

To są najważniejsze elementy koszyczka wielkanocnego. Można też włożyć inne, które po prostu dobrze wyglądają jako dekoracja święconki. Coraz częściej w koszyczkach pojawiają się czekoladowe zające. Chętnie kładziemy też pojemnik z rzeżuchą lub trawą owsianą. Dzięki temu koszyk wygląda bardziej wiosennie. Reszta to najczęściej ozdoby, o których mówimy dalej.

Jak ustroić koszyczek wielkanocny?

Oprócz tego co się wkłada do koszyka wielkanocnego warto wiedzieć jak go ustroić. Co wkładamy do koszyczka wielkanocnego oprócz pokarmów? Najczęściej jako podłoża używa się białej serwetki. Również boczne ścianki koszyczka można obszyć białą koronką. Rączka może być owinięta białą lub kolorową wstążką. Dodatkowo do koszyka powinno się włożyć coś zielonego. Jeżeli nie mamy rzeżuchy, albo pojemnik nie mieści się w środku, to można poutykać zieloną borowinę, gałązki cisu lub tui. Trzeba tylko pamiętać, że te iglaki są toksyczne i nie powinny się stykać z jedzeniem. Poza tym można wetknąć kilka żonkili.

Koszyczek wielkanocny, czyli świeconka, z ciastem, pisankami i jajkami, a także co wkładamy do koszyczka wielkanocnego

Jeżeli nie mieszczą się duże kwiaty, to alternatywą są małe kwiatki z papieru, którymi można obszyć rączkę czy boki koszyczka wielkanocnego. Równie dekoracyjnie wyglądają szerokie, kolorowe kokardy. Najlepiej w kolorach żółtym i zielonym. Jeśli szukasz więcej inspiracji, sprawdź także ten artykuł z poradami, jak ozdobić jajka wielkanocne.

Elementem wystroju koszyczka może być palma wielkanocna. Dużo zależy od tego jakiej wielkości palemkę wybraliśmy i jak duży jest nasz koszyk. Nie powinno być problemu z wetknięciem małej palemki między potrawami.

Osoby z zacięciem artystycznym lubią dodawać autorskie elementy od siebie. To może być ażurowa pisanka zrobiona na szydełku, różyczki z wstążki, kompozycje z kolorowych piórek itp. Czasami to co się wkłada do koszyka jest tak dekoracyjne, że trudno dostrzec samo jedzenie. Najważniejsze jest jednak zachowanie podstawowych elementów święconki, które wymieniliśmy powyżej. Reszta zależy od waszych możliwości, czasu i wyobraźni.

Symbolika pokarmów święconych

Wszystko co kładziemy do koszyczka ma swoje znaczenie. Dlatego powiemy jeszcze bardziej szczegółowo o symbolice pokarmów święconych.

Pisanki – jajko jest symbolem życia, ale pęknięte skorupki symbolizują też powstanie z grobu, czyli zmartwychwstanie. Poza tym ciekawa jest symbolika jaj z dawnych wierzeń słowiańskich. Skorupki miały moc magiczną, mogły odganiać złe duchy, rozrzucone w kontach domu miały chronić przed szkodnikami. W ogrodzie miały odstraszać gąsienice. Prawdopodobnie były też ofiarą zastępczą dla duchów np. kiedy budowano dom, kładziono je w fundamentach.

Chleb – symbolizuje ciało Chrystusa, w nawiązaniu do słów wypowiedzianych podczas ostatniej wieczerzy. Jest też symbolem dostatku i pomyślności. To ostatnie znaczenie również wywodzi się z czasów pogańskich. Słowianie większość ważnych świąt wiązali z obrzędami w wykorzystaniem chleba np. przez żniwami kobieta przynosiła chleb na pole.

Baranek – jest bardziej dosłownym symbolem Chrystusa jako Baranka Bożego. Chrześcijanie wierzą, że śmierć i zmartwychwstanie Jezusa było ofiarą podobną do tej jaką starożytni Żydzi składali z młodego baranka.

Sól – jest symbolem istoty życia, oczyszczenia i prawdy. Do święconki dodawano ją również, żeby inne potrawy się nie psuły.

Chrzan – symbolizuje ludzką siłę i krzepę.

Wędlina – jest symbolem siły, zdrowia i płodności.

Babka – to popis zręczności kucharskiej wypiekających ją gospodyń.

Współcześnie wiedza o symbolice pokarmów święconych trochę się zaciera. W różnych poradnikach przeczytacie różne informacje, nie zawsze tak samo wiarygodne. Pamiętajcie, że niezależnie od symboli jest to przede wszystkim czas radości, przebywania z bliskimi i budzenia się do życia na wiosnę.

Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Oceń
Dla 0,0% czytelników artykuł okazał się być pomocny